Zlewnia Bogdanki

Okres przedwojenny (do 1939 r.)

Na początku XX wieku Bogdanka zachowywała w dużym stopniu swój naturalny charakter – cechowała się meandrującym przebiegiem i wysokim stopniem powiązania z doliną rzeczno-zalewową. Ciek zasilany był wodami ze źródlisk położonych powyżej jeziora Strzeszyńskiego i przepływał przez liczne, niezurbanizowane wówczas tereny o dużej przepuszczalności gleb. W latach 30. łączna długość sieci hydrograficznej w zlewni wynosiła około 48 km, przy czym ciek Bogdanka odznaczał się dużą zmiennością przepływów sezonowych oraz naturalną retencją dolinową.

Okres powojenny i intensywnej urbanizacji (1945–1989)

Po II wojnie światowej, wraz z dynamiczną ekspansją przestrzenną miasta Poznania oraz intensyfikacją zabudowy mieszkaniowej w zlewni Bogdanki (szczególnie w dzielnicach Strzeszyn, Ogrody, Sołacz i Winogrady), rozpoczął się proces sukcesywnej regulacji i kanalizacji cieku. Kluczowym momentem było utworzenie w latach 40. XX wieku zbiornika retencyjnego Rusałka, poprzez spiętrzenie wód Bogdanki. Miało to na celu zarówno funkcje rekreacyjne, jak i ograniczenie zagrożenia powodziowego.

Okres współczesny (1990–obecnie)

Od lat 90. XX wieku do dnia dzisiejszego przebieg Bogdanki w granicach miasta uległ dalszemu przekształceniu w wyniku rozbudowy infrastruktury miejskiej oraz zwiększenia stopnia uszczelnienia powierzchni terenu. Obecnie znaczna część cieku, zwłaszcza w środkowym i dolnym biegu, przebiega w korycie sztucznie uregulowanym.

W perspektywie długoterminowej zauważalne są również istotne zmiany w strukturze sieci hydrograficznej zlewni. Historycznie, długość cieków wodnych wynosiła łącznie 48,7 km, jednak szacuje się że aktualnie uległa ona skróceniu o ponad 9 km, głównie w wyniku zasypania, zabudowy lub sukcesji naturalnej (wyschnięcie drobnych cieków). Przekształceniu uległa również morfologia Bogdanki – na skutek piętrzenia wód utworzono zbiornik retencyjny Rusałka, a odcinek cieku poniżej zbiornika został uregulowany poprzez jego prostowanie i skanalizowanie. Podobnym modyfikacjom hydrotechnicznym poddano również cieki Rów Złotnicki (ok. 1 km) oraz niemal cały bieg cieku Wierzbak, którego ujście przesunięto o około 600 m w dół cieku Bogdanka. Łącznie procesowi kanalizacji poddano 5 km sieci rzecznej w zlewni.

Wpływ urbanizacji na Zlewnie Bogdanki

W wyniku postępującej urbanizacji zlewni cieku Bogdanka nastąpiło istotne ograniczenie właściwości infiltracyjnych gruntów, co wiąże się bezpośrednio z intensyfikacją powierzchni uszczelnionych. W konsekwencji doprowadziło to do redukcji potencjału retencyjnego zlewni o około 250 tys. m³. Antropopresja w postaci rozwoju zabudowy mieszkaniowej i infrastrukturalnej doprowadziła do trwałego przekształcenia bilansu wodnego obszaru zlewni.

Na terenach zurbanizowanych zlewni Bogdanki możliwości kompensacji utraconej retencji można upatrywać we wdrażaniu komponentów opartych na zasadach zrównoważonego gospodarowania wodami opadowymi. Kluczowe znaczenie ma ograniczenie dalszego powstawania powierzchni całkowicie nieprzepuszczalnych oraz zwiększanie udziału terenów biologicznie czynnych. Rekomenduje się wprowadzanie rozwiązań błękitno-zielonej infrastruktury, takich jak: zielone dachy, nawierzchnie przepuszczalne na parkingach, ogrody deszczowe, zadrzewienia liniowe i osiedlowe, a także lokalne rozwiązania retencyjne służące zatrzymywaniu lub opóźnianiu odpływu wód opadowych w miejscu ich powstawania. Zastosowanie tych rozwiązań mogłoby przyczynić się do ograniczenia odpływów do cieku Bogdanka oraz do zmniejszenia ryzyka występowania lokalnych podtopień i przeciążeń systemu kanalizacji deszczowej.

Urbanizacja w zlewni rzeki Bogdanka przyczyniła się do dynamicznego rozwoju naszego miasta. Jednak związane z nią zmiany w sposobie użytkowania gruntu wymagają dostosowania sposobu zagospodarowania wód opadowych i roztopowych.

Aby skutecznie zarządzać wodami opadowymi i roztopowymi, kluczowe jest ich zagospodarowanie w miejscu ich występowania. Wprowadzenie błękitno-zielonej infrastruktury, czyli rozwiązań opartych na naturze naturalnych, takich jak ogrody deszczowe, czy niecki retencyjne może znacząco poprawić sytuację, zmniejszając ryzyko powodzi i poprawiając jakość naszego życia.

Zlewnia Bogdanki

Zlewnia cieku Bogdanka, obejmująca obszar 51,95 km², zlokalizowana jest na obszarze Zachodniego Klina Zieleni. Zasadnicza część zlewni (ok. 82% powierzchni) znajduje się w granicach administracyjnych miasta Poznania, a pozostała część w obrębie gminy Suchy Las. Bogdanka stanowi największy lewobrzeżny dopływ rzeki Warty w granicach miasta Poznania, do której uchodzi na 240,15 kilometrze jej biegu.

W strukturze użytkowania terenu w zlewni rzeki Bogdanka dominują obszary zurbanizowane, na których kluczowe jest wprowadzanie rozwiązań BZI. Takie rozwiązania, jak np. zielone dachy, ogrody deszczowe czy przepuszczalne nawierzchnie, pozwalają na efektywne zarządzanie wodami opadowymi, ograniczając ryzyko powodzi i poprawiając jakość środowiska miejskiego.

Z kolei w miejscach pokrytych dużymi kompleksami leśnymi, możliwe jest wdrożenie rozwiązań takich jak retencja leśna. Retencja leśna polega na zatrzymywaniu wody opadowej i roztopowej w obrębie lasów, gdzie naturalne procesy, takie jak wchłanianie wody przez gleby leśne i roślinność, skutecznie zapobiegają jej nadmiernemu odpływowi. Dzięki temu lasy pełnią ważną rolę w stabilizowaniu bilansu wodnego oraz ochronie przed powodziami.

Tereny zielone mają ogromny potencjał w zakresie retencji wód opadowych i roztopowych. Ich rola w zatrzymywaniu wody w obrębie miasta i wokół niego jest nieoceniona – zarówno w lasach, jak i w miejskich przestrzeniach zielonych.

Dolina Bogdanki w Parku Wodziczki

Początek cieku stanowi wypływ strumienia z obszarów podmokłych położonych powyżej jeziora Strzeszyńskiego. W dalszym przebiegu Bogdanka przepływa przez system zbiorników wodnych obejmujący dwa Stawy Strzeszyńskie, jezioro Rusałka oraz Staw Sołacki. W końcowym odcinku, uregulowanym i skanalizowanym, uchodzi do Warty.

Ciek cechuje się łączną długością 11,8 km, przy różnicy wysokości między źródłem (75,5 m n.p.m.) a ujściem (57,5 m n.p.m.) wynoszącej 18 metrów, co przekłada się na średni spadek podłużny rzędu 1,7‰.

Rzeka Bogdanka przepływająca przez Park Wodziczki znajduje się w dużym obniżeniu terenu. W efekcie, podczas intensywnych opadów deszczu, woda gromadzi się w tym miejscu, co może prowadzić do jej wylania. Aby temu zapobiec, konieczne jest wdrażanie rozwiązań retencyjnych w całej zlewni. Dzięki tym działaniom można skutecznie zarządzać wodami opadowymi i minimalizować ryzyko powodzi.

Retencja w Zlewni

W obliczu zmian klimatycznych i coraz częstszych okresów suszy oraz gwałtownych opadów, retencja wód staje się kluczowym elementem gospodarowania zasobami wodnymi. Działania zwiększające retencję pozwalają nie tylko na ograniczenie skutków suszy i powodzi, ale również poprawiają bilans wodny w środowisku.

Istotnym elementem retencji są również zbiorniki retencyjne – w szczególności te o charakterze naturalistycznym. W przeciwieństwie do typowych sztucznych zbiorników, są one zintegrowane z otoczeniem przyrodniczym i często przypominają naturalne ekosystemy wodne. Tworzy się je poprzez przekształcanie dawnych nieużytków, dolin rzecznych czy zagłębień terenowych, co sprzyja zarówno magazynowaniu wody, jak i ochronie siedlisk dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Takie zbiorniki pełnią funkcję nie tylko retencyjną, ale też krajobrazową i edukacyjną.

Ważną rolę w systemie retencji pełnią także lasy. Retencja leśna opiera się na naturalnej zdolności lasów do zatrzymywania wody w glebie i ściółce, a także spowalniania jej odpływu. Takie działania, pozwalają znacząco zwiększyć ilość wody dostępnej lokalnie dla ekosystemów. Lasy są również kluczowe w ochronie gleb przed erozją i poprawie mikroklimatu.

Wszystkie te działania — od rozwiązań BZI, przez naturalistyczne zbiorniki retencyjne, po retencję leśną — wspólnie budują odporność środowiska na skutki zmian klimatycznych, wspierają lokalną gospodarkę wodną i chronią zasoby wodne dla przyszłych pokoleń.

Dolina Bogdanki, w której znajduje Park Wodziczki, pełni funkcję naturalnego korytarza hydrologicznego. Teren parku jest obniżony względem otaczających go obszarów, co sprawia, że w czasie intensywnych opadów deszczu woda spływająca z wyżej położonych części miasta naturalnie kieruje się właśnie tutaj. Dzięki temu park działa jak swoisty bufor – przechwytuje nadmiar wody, spowalnia jej przepływ i umożliwia jej stopniowe wsiąkanie w grunt lub odprowadzenie do rzeki.

Wielkość opadów ma bezpośredni wpływ na stopień zalewania parku. Podczas umiarkowanych deszczy woda jest w stanie wsiąknąć w glebę lub zostać zatrzymana przez roślinność. Jednak w przypadku nawalnych opadów, gdy ilość wody przekracza zdolności retencyjne gruntu i roślinności, dochodzi do rozlewania się Bogdanki poza jej koryto. W takich sytuacjach część alejek i trawników może zostać zalana, co choć bywa uciążliwe dla spacerowiczów, stanowi ważny mechanizm ochronny dla pozostałych części miasta – woda gromadzi się w parku, zamiast zalewać ulice i budynki.

Retencyjna rola Parku Wodziczki jest szczególnie istotna w kontekście zmian klimatu i coraz częstszych zjawisk ekstremalnych, takich jak nawalne deszcze. Gleby w parku, w dużej mierze torfowe i gliniaste, mają zdolność do zatrzymywania znacznych ilości wody. Dodatkowo, rozbudowany system zieleni – drzewa, krzewy i trawniki – działa jak naturalna gąbka, pochłaniając wodę opadową i ograniczając jej szybki spływ powierzchniowy.

Naturalne doliny rzeczne, takie jak ta, w której znajduje się park, są nieocenione w zarządzaniu wodami opadowymi – działają jak naturalne zbiorniki retencyjne, które łagodzą skutki gwałtownych zjawisk pogodowych i chronią infrastrukturę miejską przed zalaniem. Park Wodziczki to żywy przykład tego, jak przyroda może współpracować z miastem, oferując nie tylko przestrzeń do odpoczynku, ale też realną ochronę przed skutkami deszczy nawalnych.